Bu rehber, klinik ve muayenehanelerin içerik ekibi içindir. Başlıktaki üç adı tek bir ürün veya aynı kanıt düzeyindeki üç tedavi saymaz; belirli bir yöntemin etkinliği, ruhsatı ya da kişiye uygunluğu hakkında karar vermez.
Kanıtlanmamış yöntem tanıtımı hakkında kural ne?
12 Kasım 2025 tarihli yönetmeliğin resmî metninde 5/1-ç; bilimsel ve klinik doğruluğu kanıtlanmamış, yerleşik tıbbi metot haline gelmemiş veya Bakanlıkça tıbbi işlem olarak tanımlanıp düzenlenmemiş tıbbi ve tedavi yöntemleri hakkında tanıtım ve bilgilendirmede açıklamaya yer verilmesini yasaklar. Bu yöntemlerin hastalıkları tedavi ettiği ya da tedaviye yardımcı olduğu da söylenemez. Hüküm, açıklamayı sağlık meslek mensubunun yapması halinde de geçerlidir.
Burada iki ayrı kontrol vardır. 5/1-b, sağlık hizmeti bilgisini konusunda yetkili sağlık meslek mensubunun vermesini ister. 5/1-ç ise anlatılan yöntemin dayanağını sınırlar. Yetkili bir kişinin konuşması, yöntem hakkındaki her iddiayı kendiliğinden uygun hale getirmez. İçerik ekibinin görevi de tıbbi değerlendirme yapıp bir yöntemi onaylamak değildir.
Aynı maddenin diğer hükümlerini de koruyun: 5/1-ğ, araştırma sonuçlarını olduğundan farklı sunmayı; 5/1-h, üstünlük algısıyla güveni istismar eden anlatımı ve firma, ürün, marka tanıtımını sınırlar. Marka adını çıkarıp aynı satış vaadini bırakmak yeterli olmaz.
Genel ad ile incelenecek ürün ve yöntemi nasıl ayırırsınız?
İlk sorunuz “Bu popüler adı kullanabilir miyiz?” yerine “Tam olarak neyi anlatmak istiyoruz?” olsun. Kurum içinde şu bilgileri aynı dosyada eşleştirin:
- Ürün veya cihazın tam kimliği ve incelenen uygulama biçimi.
- Söylenmek istenen sonuç ve bunun hangi hasta grubu için ileri sürüldüğü.
- Dayanak gösterilen yayının tarihi, çalışmanın türü ve gerçekten incelediği uygulama.
- Türkiye'deki ilgili işlem düzenlemesi ve ürünün tabi olduğu belge kapsamı.
- Değerlendirmeyi yapacak yetkili kişi ve henüz cevapsız kalan sorular.
Bu dosyada ürün kimliğinin bulunması, onu halka açık paylaşımda marka reklamına dönüştürme izni vermez. Kongre katılımı, satıcı eğitimi, bir ülkenin ürün kaydı ve Türkiye'de belirli bir uygulamayı sunma yetkisi de aynı kayıt değildir.
Bir araştırma bağlantısı paylaşmadan önce neye bakılır?
Araştırmanın yalnız başlığına veya satıcı sunumundaki ekran görüntüsüne dayanmayın. NIH/NCCIH'nin bilimsel makale okuma rehberi, laboratuvar araştırması, insanlarda klinik çalışma ve çalışmaların birlikte değerlendirilmesini farklı araştırma türleri olarak açıklar. Özet bölümünün yanında yöntem, sonuç ve tartışma bölümlerini de görmek gerekir.
İçerik için çıkaracağınız cümleyi şu sorularla daraltın: İncelenen ürün ve uygulama gerçekten aynı mı? Çalışma insanlarda mı yapılmış? Kimler dahil edilmiş, neyle karşılaştırılmış ve ne kadar izlenmiş? Ölçülen sonuç, paylaşımda vaat edilen sonuç mu? Bulguların sınırları ve istenmeyen etkiler nasıl kaydedilmiş?
Bunlar ekibin kaynak dosyasını hazırlamasını sağlar; yöntem için klinik kabul kararı üretmez. Bir çalışmanın bulunması, bütün ürünlere, bütün uygulama yollarına veya herkese aynı sonucun taşınabileceğini göstermez. “Klinik çalışmalı” ifadesini tek başına satış gerekçesi yapmayın.
Doldurulmuş bir yayın kararı nasıl görünür?
K-10 temsilî eğitim dosyası: Aşağıdaki kayıt gerçek bir ürün değerlendirmesi veya hekim onayı değildir; eksik dayanakla gelen bir paylaşım talebinin nasıl durdurulacağını gösterir.
| Dosya alanı | K-10 kaydı ve karar |
|---|---|
| Gelen talep | “Eksozomla tek seansta kesin gençleşme” başlıklı bir Reels hazırlanması istenmiş. |
| Ürün ve uygulama | Genel ad var; tam ürün kimliği ve hangi uygulamadan söz edildiği dosyada yok. |
| Sunulan kaynak | Satıcının sunumundan alınmış bir makale özeti var; tam metin ve paylaşım iddiasıyla eşleşme incelenmemiş. |
| Türkiye'deki kapsam | İlgili işlem düzenlemesi ve ürün belgesi dosyada eşleştirilmemiş. “Eğitime katıldık” notu bu boşluğu kapatmıyor. |
| Bilimsel değerlendirme | Yetkili klinik değerlendirme henüz alınmamış; değerlendiren kişi veya kabul sonucu uydurulmamış. |
| Yayın kararı | Sonuç vaadi içeren Reels takvime alınmamış. Dosya 25 Ekim 2026'da “dayanak bekleniyor” olarak kaydedilmiş. |
| Ayrı içerik seçeneği | Belirli bir yöntemi özendirmeden, sağlık bilgisinde kaynağın ve belirsizliğin nasıl okunacağını açıklayan genel bir içerik ayrıca değerlendirilecek. |
Son satır, reddedilen reklamı başka kelimelerle yayımlama yolu değildir. Yeni metnin de konusu, muhatabı ve içeriği ayrıca incelenir. Dosyaya kaynak bağlantısı, incelenen sürüm ve alınan karar eklenmeli; yalnız “hekim baktı” şeklinde iz bırakmayan bir notla kapanmamalıdır.
Riskli cümleler nasıl ele alınmalı?
| Gelen ifade | İçerik ekibinin kararı |
|---|---|
| “Hücreleri yeniler, kesin gençleştirir.” | Hangi sonucun hangi kaynakla desteklendiği belli değil. Sonuç vaadini çıkarın; yöntemin anlatılabilirliği çözülmeden yerine yumuşatılmış bir vaat koymayın. |
| “Doğal olduğu için yan etkisiz.” | Doğallıktan risksizlik sonucu çıkarılamaz. İfadeyi kullanmayın. |
| “Araştırmada var; bizde de yaptırabilirsiniz.” | Araştırma aktarımı hizmete yönlendirmeye dönüşüyor. Bilimsel bilgi ile hasta talebi yaratmayı ayırın. |
| “Markasını söylemedik, sorun olmaz.” | Marka çıkarılmış olsa da üstünlük, tedavi veya kesin sonuç vaadi kalmış olabilir. Metni bütünüyle inceleyin. |
Yerleşik ve ilgili kapsamı doğrulanmış bir yöntem için de kişiye uygunluk, olası etkiler ve belirsizlikler yetkili sağlık meslek mensubunca ele alınır. Bu durum, sosyal medyada kişiye özel değerlendirme veya sonuç garantisi verme hakkı oluşturmaz. İlgili çerçeve için kliniklerin sosyal medya tanıtım rehberini inceleyebilirsiniz.
Hasta yorumda veya DM'de sorarsa ne yazılır?
K-10'daki talep henüz değerlendirilmemişken kullanılabilecek dolu bir yanıt:
Sorduğunuz ad, hangi ürün ve uygulamanın kastedildiğini tek başına göstermiyor. Bu yöntem için sosyal medya üzerinden uygunluk veya sonuç değerlendirmesi yapmıyoruz. Kişisel sağlık sorularınızı, sizi değerlendirebilen yetkili sağlık meslek mensubuyla birebir görüşmeniz gerekir.
Bu yanıtın arkasına “bizde var”, indirim, paket veya randevu satın alma bağlantısı eklemeyin. Yönetmeliğin 5/1-f ve g bentlerindeki yönlendirme sınırını da değerlendirin. Hasta ile muayenede yapılan bilgilendirme, aynı açıklamayı herkese açık paylaşmakla aynı süreç değildir; DM ise muayenenin yerine geçmez. Mesajda tanı koymayın, sağlık belgesi veya ayrıntılı hasta fotoğrafı istemeyi varsayılan yanıta dönüştürmeyin.
Trend ses, alıntı video ve eski içerikler nasıl kontrol edilir?
Yalnız gönderi açıklamasını incelemeyin. Videodaki konuşma, kapak, ekrandaki yazı, etiket, kullanılan ses ve yönlendirme bağlantısı birlikte bir anlam oluşturur. Yönetmeliğin 5/2 hükmü, aykırı paylaşımı yapanların sorumluluğunu da düzenler; yabancı hesabın videosunu yeniden paylaşmak dosya kontrolünü atlatmaz.
K-10 kontrolünde aynı yöntem adı bir eski öne çıkan hikâyede de görülmüş olsun: hikâye ve bağlantısı değerlendirme listesine alınır; yeni paylaşım bekletildi diye eski talep vaadi gözden kaçırılmaz. Kontrol sıklığını işletmenin içerik akışına göre belirleyin; üç aylık bir takvimi kanuni süre gibi sunmayın.
Hasta görseli düşünüldüğünde ayrıca 7. maddenin bütün koşulları incelenir; onam veya iki cümlelik uyarı tek başına yayın izni değildir. Sponsorlu içerik ve uluslararası sağlık turizmi için 5/1-j ile 8. maddedeki farklı koşullar da bulunduğundan “her hesapta her durumda aynı kural” sonucu çıkarmayın. Bu hükümler, 5/1-ç kapsamındaki bir yönteme kendiliğinden tanıtım hakkı vermez.
NEFES'in güzellik işletmeleri için içerik ve iletişim hizmetinin kapsamı ayrı bir hizmet açıklamasıdır. Bir klinik içeriğinde ürün, yöntem veya yayın uygunluğu hakkında bilimsel ve hukuki kabul kaydı yerine kullanılamaz.
Sık sorulan sorular
Yurt dışında yaygın bir yöntemi tanıtabilir miyim?
Yaygınlık, Türkiye'deki işlem kapsamını veya belirli iddianın bilimsel dayanağını tek başına göstermez. İlgili ürün, uygulama ve düzenleme eşleşmesini inceleyin. Eksikse paylaşımı bekletin; başka ülkenin kaydını Türkiye'de verilmiş izin gibi aktarmayın.
Hasta sorarsa yöntemi anlatabilir miyim?
Yetkili sağlık meslek mensubunun hastaya birebir bilgi vermesi ile halka açık tanıtım farklıdır. Sosyal medya ekibi DM üzerinden kişiye uygunluk kararı vermez. Genel yanıta tedavi vaadi, karşılaştırmalı üstünlük veya hizmete yönlendiren satış çağrısı eklemeyin.
Kongrede öğrendiğimiz bir yöntemi duyurabilir miyiz?
Eğitime katılım, yöntemin bilimsel ve idari kapsamını tek başına doğrulamaz. Yayında ileri sürülecek iddiayı ve dayanaklarını ayrıca inceleyin. Sertifika veya konuşmacı bilgisi, 5/1-ç kontrolünün yerine geçmez.
Kaynak ve kapsam notu
25 Ekim 2026'da, 12 Kasım 2025 tarihli yönetmeliğin resmî gövdesi ile NIH/NCCIH'nin araştırma okuma açıklamaları incelendi. Kaynağın yayın tarihi ile bu kontrol tarihi farklıdır. Bu yazı, başlıktaki adlarla sunulan bütün ürünlerin literatürünü veya izin durumunu değerlendiren bir klinik görüş değildir; K-10 eğitim için hazırlanmış bir içerik kontrolüdür.
