Primin satışı veya doluluğu mutlaka artırdığı söylenemez. İşletme için sürdürülebilir formül; çalışan açısından anlaşılır hesap, geçerli koşullar ve doğru bordro kaydı gerektirir. Bu rehber bir ücret veya kira sözleşmesi hazırlamaz; hesabı ve incelenmesi gereken farkları gösterir.
Üç modeli aynı tabloda karşılaştırırken neyi ayırın?
| Model | Bütçede izlenecek kalem | Kendiliğinden çözülmeyen konu |
|---|---|---|
| Sabit maaş | Brüt ücret, işveren yükleri ve diğer personel giderleri | Boş takvim maliyeti, görevler, çalışma süresi ve kanuni haklar. |
| Maaş artı prim | Sabit ücretin yanında formüle göre oluşan brüt prim ve bunun işveren maliyeti | Primin hangi gelirden ve ne zaman doğduğu; iade, paket ve görev paylaşımı. |
| Gerçek bağımsız çalışma kapsamında koltuk kiralama | Kira ilişkisinin gerçek kapsamı, ortak giderler ve belge düzeni | Çalışma ilişkisinin niteliği, vergi/sigorta, ruhsat, müşteri ilişkisi ve veri sorumlulukları. |
Çalışanın net eline geçen tutarı, brüt ücretini ve salonun toplam personel giderini aynı rakam gibi kullanmayın. SGK'nın prime esas kazanç açıklaması, hak edilen ücret ile prim ve ikramiye gibi ödemelerin sigorta primi bakımından ele alınmasını anlatır. Prim adını değiştirmek, onu otomatik olarak bordro ve prim hesabı dışında bırakmaz.
P-14: Dolu prim dökümü nasıl görünür?
P-14'ün tüm tutarları, oranı ve kayıtları temsilî bir bütçe denemesidir; gerçek çalışan, sektör ortalaması, bordro veya geçerliliği onaylanmış ücret anlaşması değildir.
Örnekte sabit ücret 40.000 TL brüt, prim ise tanımlanan KDV hariç hizmet gelirinin 60.000 TL üzerindeki kısmına yüzde 20 olarak düşünülüyor. Ürün satışı, gelecek hizmetin ön ödemesi ve aynı kişinin tekrar eden mesajları bu hizmet geliri değildir. İndirim zaten hizmet tutarına yansıtıldıysa hesapta ikinci kez çıkarılmıyor.
| Döküm alanı | P-14 kaydı |
|---|---|
| Dönemde gerçekleşen, indirim sonrası KDV hariç hizmet geliri | 100.000 TL |
| Ayrı izlenen ürün satışı | 8.000 TL; bu örnek prim hesabına dahil değil. |
| Gelecekte sunulacak hizmet için alınan ön ödeme | 18.000 TL; gerçekleşen hizmet gibi eklenmedi. |
| Prim eşiği | 60.000 TL |
| Eşik üstü tutar | 100.000 − 60.000 = 40.000 TL |
| Hesaplanan brüt prim | 40.000 × yüzde 20 = 8.000 TL |
| Sabit brüt ücret + brüt prim | 40.000 + 8.000 = 48.000 TL |
| Önceki döneme ait müşteri iade talebi | 2.000 TL ayrı incelemede; bu tabloda otomatik ücret veya prim kesintisi yapılmadı. |
40.000 TL brüt örnek, SGK'nın 2026 için özel sektör 4/a çalışanlarında açıkladığı 33.030 TL aylık prime esas kazanç alt sınırının üzerindedir. Bu karşılaştırma tek başına gerçek bordronun bütün mevzuat koşullarını sağladığını göstermez. Çalışma süresi, ücretin net/brüt niteliği, diğer haklar, vergi ve sigorta koşulları ayrıca belirlenir.
100.000 TL'nin “satıldı”, “tahsil edildi” veya “hizmet gerçekleşti” alanlarından hangisinden alındığı formülde açık olmalı. Bu örneğin esası gerçekleşen hizmettir; başka bir esasa sessizce geçilmez. Paket satışı aynı ayda hem peşin tahsilat hem her gerçekleşen hizmet olarak iki kez prime eklenmemeli.
Brüt prim salonun toplam gideriyle aynı mı?
Hayır. P-14'te 48.000 TL brüt ücret ve primin yanında işveren yükleri ve diğer personel giderleri için yalnız bütçe denemesi amacıyla 12.000 TL ayrıldığını varsayalım. Toplam personel bütçesi 60.000 TL olur. 12.000 TL kanuni oran hesabı değildir; gerçek bordrodan ve giderlerden doğrulanmalıdır. Çalışanın net ücreti de bu toplamdan okunamaz.
Aynı KDV hariç gelir–gider esasında 100.000 TL hizmet gelirinden 18.000 TL ürün/sarf gideri, 60.000 TL personel bütçesi ve 15.000 TL diğer işletme gider payı çıkarılırsa 7.000 TL kalır. Bu örnekte personel gideri ayrıca dakika maliyetinin içine yeniden eklenmiyor. İşletmenin bütün giderleri ve vergileri tamamlanmadığı için kalan tutar net kâr değildir.
Bu hesap “yüzde 20 prim iyidir” sonucunu vermez. Sabit gider ve kapasite değişirse aynı oran farklı sonuç üretir. Hizmet maliyeti rehberindeki dakika hesabıyla çalışıyorsanız, maaş ve primi hem dakika girdisinde hem ayrı gider satırında tekrar saymayın.
Prim formülünde hangi koşullar yazılı netleştirilmeli?
Gelirin kapsamı ve vergi esası, eşik, oran, ortak hizmetin kime hangi payla yazılacağı, paketlerin ne zaman hesaba gireceği ve dökümdeki itirazların nasıl inceleneceği açıklanmalı. Müşteri iadesi veya ek bedelsiz düzeltmenin çalışan primini otomatik sıfırladığı kabul edilmemeli. Hak edilmiş ücret/prim ile geleceğe dönük formülün koşulları ayrı değerlendirilir.
“Bu ayki iadeyi maaştan düşeriz” gibi otomatik bir yol kurmayın. Hesaptaki yanlış kayıt, ücret kesme cezası, zarar iddiası ve prim koşulu aynı hukuki konu değildir. Gerçek uygulama, sözleşme ve kanuni sınırlamalar birlikte incelenmelidir. Mali işler bordro ve bildirimi, gerektiğinde hukuki destek de ücret koşulu ve kesinti konusunu değerlendirmelidir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının İş Kanunu açıklaması, ücret hesap pusulası yükümlülüğünü de hatırlatır. İç prim tablosu, çalışana verilmesi gereken ücret hesabının ve gerçek ödeme kaydının yerine geçmez.
Çalışana iletilebilecek örnek hesap açıklaması:
P-14 denemesinde 100.000 TL gerçekleşen hizmet geliri, 60.000 TL eşik ve yüzde 20 oranla 8.000 TL brüt prim hesaplanıyor. Ürün ve gelecek hizmet ön ödemeleri ayrı tutuldu. Dökümde itiraz edilen kaydı birlikte inceleyelim; bu deneme mevcut ücret koşullarınızı değiştiren veya sizden kesinti yapan bir işlem değildir.
Maaştan prim sistemine geçişte “deneme” neyi çözmez?
Yeni formülü geçmiş kayıtlar üzerinde hesaplamak, mevcut ücreti değiştirmeden mali etkiyi görmenizi sağlar. Örneğin son üç tamamlanmış ayı aynı kapsamla yeniden hesaplayın; fakat bunun sonuçlarını geriye dönük ücret kesintisine çevirmeyin. İki ay izleme yapmak da sözleşmenin başındaki hukuki deneme süresinin yeniden başladığı anlamına gelmez.
4857 sayılı Kanunun 22. maddesi bakımından esaslı değişiklikte yazılı bildirim ve işçinin altı iş günü içinde yazılı kabulü konusu ayrıca değerlendirilir; bu koşullara uygun olmayan değişiklik işçiyi bağlamaz. Susmayı kabul saymayın. “Gelecek aydan geçerli” duyurusu da tek başına gerekli kabulün yerine geçmez; değişiklik geçmişe etkili yürütülemez. (Bakanlık açıklaması, 45–47. sorular)
Ücret koşulunun iş sözleşmesi, işyeri uygulaması ve diğer kaynaklarla nasıl oluştuğunu gerçek dosya üzerinden inceleyin. Bu rehber kabul sürecinin tamamlandığını veya somut değişikliğin geçerli olduğunu söylemez. Geri bildirim almak ile sözleşme koşulunu değiştirmek ayrı işlerdir.
Koltuk kiralamada önce hangi sorular çözülmeli?
Gerçek çalışma ilişkisini incelemeden maaş bütçesini “koltuk kirası” satırına taşımayın. K-14 örneğinde çalışma saatlerini salon belirliyor, fiyatı salon koyuyor, ödemeyi salon tahsil ediyor ve kişi salonun günlük talimatıyla çalışıyor olsun. Sözleşme başlığında kira yazsa bile bu olgular değerlendirilmeden “bağımsız çalışan” sonucu verilmez. Bu, örnek bir inceleme dosyasıdır; kesin işçilik tespiti değildir.
Dosyada şu bilgileri birlikte toplayın: hizmeti kimin kendi adına sunduğu, fiyat ve takvimi kimin belirlediği, tüketici belgesini kimin düzenlediği, ücret ve masrafları kimin üstlendiği, ruhsatın gerçek faaliyeti nasıl kapsadığı. Vergi, sigorta ve ruhsat sorumluluklarını yalnız tarafların sözleşmede paylaştırmış olmasıyla çözülmüş saymayın.
Kira bedelinin net/brüt niteliği, vergi ve varsa kesinti uygulaması da somut taraf ve işlemle belirlenir; burada genel bir oran önerilmiyor. Başkasına kiralanacak alan için mevcut kira sözleşmesi ve işletme koşulları ayrıca incelenmeli. Hukuki ve mali değerlendirme tamamlanmadan “kira modeli daha az yük getirir” diye bütçe sonucu ilan etmeyin.
Rekabet yasağında imza ve müşteri bilgisi neden yeterli değil?
TBK 444–447, iş ilişkisi sonrasındaki rekabet yasağının koşullarını, sınırını, sonucunu ve sona ermesini birlikte ele alır. Yazılı üstlenmenin yanında çalışanın müşteri çevresi veya iş sırları gibi bilgilere erişebilmesi ve bunların kullanımının işverene önemli zarar verebilecek nitelikte olması aranır. Müşteriyi tanıyor olması tek başına bütün koşulları karşılamaz.
Yer, süre ve iş türü bakımından ekonomik geleceği hakkaniyete aykırı tehlikeye düşüren kapsam kurulamaz; özel durumlar dışında iki yıllık üst sınır, herkese otomatik iki yıl yasak yazılacağı anlamına gelmez. Gerçek korunacak yararın kalmaması ve fesih nedenleri de sona erme bakımından önemlidir. TBK'nın TBMM'deki asıl metni, 444–447
Bu hükümlerden “ayrılan her çalışan müşteriyle görüşemez” veya “müşteri tercih değiştirirse ceza doğar” sonucu çıkarmayın. Hazır bir ülke çapında yasak veya ceza tutarı önermek yerine gerçek iş, bilgi erişimi ve korunacak menfaat üzerinden değerlendirme yaptırın. Bağımsız bir kira ilişkisinin rekabet koşullarını da işçiye ait hükümleri kopyalayarak kurmayın.
Salon hesabı ve müşteri verisi nasıl ayrılır?
Salonun kurumsal hesabı ile kişinin kendi hesabının erişimlerini baştan ayırın. Ayrılışta kurumsal yetkileri güncel sorumlulara devredin; kişisel hesabın şifresini talep etmeyi otomatik kural yapmayın.
Müşteri kayıtları, üzerinde sınırsız mülkiyet iddia edilebilecek bir dosya değildir. Hangi amaç ve hukuki dayanakla kimin erişebileceği, varsa aktarımın koşulları ve müşterinin hakları ayrı değerlendirilir. Bağımsız çalışan ile salonun veri rolleri de gerçek ilişkiye göre belirlenmelidir. Listenin tamamını ayrılan çalışana vermek de her veriyi sonsuza kadar tutmak da buradan çıkarılamaz. KVKK'nın aydınlatma açıklaması veri sorumlusu, amaç, aktarım ve hakların açıklanmasını ele alır.
NEFES'in güzellik işletmelerine yönelik içerik hizmetinde işletmenin yetkili kaynaklarından gelen görseller ve bilgiler kullanılabilir. Ajansın içerik üretmesi çalışan ücretini, hesap sahipliğini veya müşteri verisi aktarımını kendiliğinden düzenlemez; gerçek erişim ve paylaşım yetkileri ayrıca netleştirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Rekabet yasağına cezai şart koyabilir miyim?
TBK 446, ceza koşulunu düzenler; fakat önce rekabet yasağının geçerli koşulları ve kapsamı incelenmelidir. Metne ceza yazmak geçersiz bir yasağı geçerli yapmaz. Bu rehber belirli tutarda cezai şart veya hazır sözleşme maddesi önermez.
Koltuk kiralayan uzman salonun adını kullanabilir mi?
Marka ve hesap kullanımının kapsamını, gerçek hizmeti kimin sunduğunu ve müşteriye bunun nasıl açıklandığını birlikte değerlendirin. Sözleşmede izin yazması ruhsat, tüketiciye bilgi verme veya veri koşullarının tamamlandığı anlamına gelmez.
Prim oranları için sektör ortalaması var mı?
Bu incelemede güvenilir bir birincil sektör ortalaması doğrulanmadı. Örnekteki yüzde 20 piyasa standardı değildir. Aynı esasta gelir, gider ve kapasite hesabı yapın; çalışanın geçerli hakları ve bordro koşulları bu hesabın dışına itilemez.
Prim oranını uzmana göre farklı belirleyebilir miyim?
İşin kapsamı, görev ve ölçütleri açık olsa da farklılığın hukuken uygunluğu somut çalışma koşulları ve eşit davranma ilkesiyle değerlendirilmelidir. “Kıdemi farklı” veya “yazılı duyurduk” demek her ayrımı kendiliğinden geçerli yapmaz. Bu rehber belirli bir çalışan için farklı oran onayı vermez.
Kaynak ve inceleme notu
25 Ekim 2026'da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili açıklamaları ve SGK'nın 2026 prime esas kazanç metni okundu. TBMM'deki 6098 sayılı Kanun asıl metni, sonradan yapılan değişiklikleri içermediği uyarısıyla birlikte kullanıldı; güncel tam konsolide TBK ve İş Kanunu PDF'lerine bu kontrolde erişilemedi. Bu kaynak sınırı, somut sözleşmenin güncel mevzuat ve uygulamayla ayrıca değerlendirilmesi gereğini ortadan kaldırmaz. P-14 ve K-14 gerçek bordro, çalışan veya uzman onayı değildir.
