Burada üç karar gerekir: Kaynaktaki fotoğrafı kullanabilir miyiz, salon gerçekte ne yaptı, yayında hangi görüntü hangi iddiayı destekliyor? İçerik takvimi bu kararları çekim görevine bağlar; bu yazı ise tek bir referansın gelişinden yayın dosyasına kadar ilerler.
Doldurulmuş örnek: bir referans, iki ayrı kayıt
Aşağıdaki dosyalar, tasarım ve yazışmalar eğitim için hazırlanmış temsilî bir örnektir.
Müşteri, üzerinde başka bir hesabın işareti bulunan bir ekran görüntüsü gönderip “Bu ince çizgili tasarımı istiyorum” demiş olsun. Fotoğrafın asıl sahibi ve yeniden paylaşım koşulu henüz doğrulanmamış. Önce dosyayı bölün:
| Kayıt | İçerik | Kullanım kararı |
|---|---|---|
| R-090 / referans | İnternetten gelen ekran görüntüsü | Yayın için onaylı portföye alınmadı; kaynak ve hak durumu belirsiz |
| İstek notu | Tek renk zemin, iki tırnakta ince çizgi, kısa form isteği | Hizmet görüşmesinin konusu; birebir sonuç sözü değil |
| U-090 / uygulama | Örnekte salonun kendi çalışmasına ait yeni çekim | Kaynağı, gerçek hizmeti, kişi ve fotoğraf hakları ayrı kontrol edilecek |
| Y-090 / yayın seçimi | U-090 içinden seçilmiş tek gerçek kare | Ancak ilgili kullanım kontrolleri tamamlanırsa değerlendirilecek |
R-090 ile U-090 arasında bir ilişki notu bulunabilir; bu, iki dosyayı aynı şey yapmaz. Referans kaydının yanında “yayın için seçilmez” durumu görünür olsun. İçerik ekibi, müşterinin ilettiği her görselin serbestçe paylaşılabilen medya olduğunu varsaymamalıdır.
Örnekteki yayın tercihi referans ekran görüntüsünü kullanmamak ve yalnız kendi çalışmasının uygun karesini değerlendirmektir. Tasarımın kendisi veya yeni çekimin hakları bakımından açık bir soru kalmışsa o soru da çözülmeden yayın kararı verilmez.
“Kaynak hesabı etiketlesek yeter mi?”
Kaynak göstermekle kullanım hakkı aynı kayıt değildir. Fotoğraf sahibinin adı bilinse bile yeniden paylaşma, kırpma, değiştirme veya reklamda kullanma koşulları ayrı olabilir. Bir kullanıma verilmiş izin, bütün formatlar için izin olarak genişletilmemelidir.
WIPO'nun telif soruları, internette ve sosyal medyada bulunmanın korunan bir eseri kendiliğinden serbest kullanıma açmadığını; kullanımın ilgili izin, lisans veya uygulanabilir istisnayla değerlendirilmesini açıklar. Aynı kaynak fikir ile onun somut ifadesini ayırır. Bu genel açıklama, belirli bir nail art tasarımının Türkiye'deki bütün haklarına verilmiş uygunluk kararı değildir.
Bu nedenle “esinlendik” etiketiyle her fotoğrafın yeniden yayımlanabileceği kuralını kurmayın. Kaynak bulunamadıysa “sahibi yok” sonucuna da geçmeyin. Örnekte R-090 için karar hâlâ fotoğrafı yayında kullanmamaktır.
Müşteriye hangi cevap verilir?
“Fotoğraftakini birebir yapar mısınız?” sorusuna örnek yanıt:
Görseldeki ince çizgi ve kısa form isteğinizi not ettik. Hizmet sorumlumuz renk, form, kullanılabilecek malzeme ve kapsamı değerlendirecek. Aynı fotoğraftaki görünümü garanti etmiyoruz; uygulanabilecek seçeneği ve ücretini randevu öncesinde netleştirelim.
“Bunu hesabınızda da paylaşın” denirse iki karar ayrılmalıdır:
İstediğiniz tasarımı görüşebiliriz. Gönderdiğiniz fotoğrafın yeniden paylaşım hakkı ise ayrıca kontrol edilmeli. Kendi çalışmamızın çekimi değerlendirilecekse onun da kullanım kapsamını sizinle ayrıca netleştireceğiz.
Müşterinin referansı göndermesi, fotoğraf sahibinden izin alındığını kanıtlamaz. Müşterinin kendi görüntüsü için yapılacak değerlendirme de fotoğrafçının veya başka hak sahibinin kaydının yerine geçmez.
Gerçek uygulamanın açıklaması ne söylemeli?
U-090 karesinin kullanım kontrollerinin örnek dosyada tamamlandığını düşünelim. Doğru açıklama, görülmeyen bir geçmiş veya birebir kopya iddiası yerine o çalışmayı anlatır:
Tek renk zemin üzerinde iki tırnakta ince çizgi detayı. Bu paylaşım, çalışmanın kendi çekiminden hazırlanmıştır. Renk ve form seçimi gerçek kartela ve hizmet görüşmesinde netleşir; nail art kapsamı ayrıca teyit edilir.
Gerçek yayında bu metin de ancak mevcut kare ve hizmet kaydı doğruysa kullanılabilir. Fotoğraf başka stüdyonun işi olduğunda açıklamayı değiştirerek kendi işiniz yapamazsınız. Sadece tasarım fikri gösteriliyorsa da onu tamamlanmış müşteri uygulaması olarak adlandırmayın.
Yan yana görsel koymadan önce üç karar
Referans ile uygulama: İki görüntü tek kişinin önce/sonra aşaması değildir. Kaynak fotoğrafı kullanma hakkı doğrulanmamışsa karşılaştırma kartına da almayın. İzin konusu çözülse bile hangi görüntünün referans, hangisinin gerçek çalışma olduğu görünür olmalıdır.
İki farklı müşterinin işi: Aynı tasarım ailesinden olsalar da tek seans hikâyesine dönüştürmeyin. Her birinin çekim ve kullanım kaydı ayrı kalır.
Tek çalışmanın iki açısı: Renk veya doku farkı ışık, filtre ya da düzenlemeden kaynaklanıyorsa karşılaştırmayı abartılı bir dönüşüm diye sunmayın. Öncesi-sonrası görsel kontrolü bu son kontrolü ayrıntılandırır.
Yayın kartında hangi alanlar açık kalmamalı?
Y-090 gibi bir yayın kaydında dosya kimliği, kaynak kişi/kurum, çekim tarihi, gerçek hizmet, kullanım kanalları ve kontrol durumu birlikte bulunmalıdır. “İzin var” yerine hangi kullanımın neye dayandığını kaydedin; ancak gereksiz kişisel bilgileri kamuya açık dosya adına veya görsele taşımayın.
Görüntü kullanımı açık rızaya dayanıyorsa KVKK'nın açık rıza açıklamasındaki belirli konu ve bilgilendirme sınırı önemlidir. Eski çalışanın fotoğrafına ilişkin 2021/422 sayılı karar ise somut bir veri uyuşmazlığıdır; nail art fotoğraflarının tüm telif sorunlarını çözen karar gibi kullanılamaz.
Kaynak veya kullanım durumu sonradan değişirse planlı gönderileri ve aynı görselden hazırlanmış türevleri bulun. Belirsiz dosyayı yeniden seçilebilir durumda bırakmayın; dosya ve karar tarihçesini koruyarak ilgili yayını yeniden değerlendirin.
Sonuçta okur üç şeyi karıştırmamalıdır: müşterinin neyi referans gösterdiği, salonun hangi işi gerçekten yaptığı ve yayımlanan fotoğrafın hangi kullanıma uygun bulunduğu. Bu üç cevap açıklanamıyorsa etiket eklemek yerine yayın seçimini düzeltin.
