Bu yazı bir inceleme planıdır; NEFES sitesinde klavye veya ekran okuyucu denetiminin tamamlandığını göstermez. W3C’nin temel erişilebilirlik kontrolü, kolay kontrollerin kapsamlı değerlendirme olmadığını, bunları geçen bir sayfada hâlâ önemli engeller bulunabileceğini açıklar.
Önce gerçek bir kullanıcı görevi tanımlayın
“Site erişilebilir mi?” sorusu yerine sınırlı bir görev seçin: ziyaretçi hizmetin dahil olan işlerini bulsun, hariç tutulan koşulu okusun ve başvuru bağlantısına ulaşsın. Kullanılacak URL’yi, tarayıcıyı ve yardımcı teknolojiyi kaydedin. İlk ziyaretle daha önce tercih kaydedilmiş ziyaret farklıysa bunları ayrı durumlar olarak inceleyin.
Gerçek form gönderimi gerekmeyen bir incelemede bağlantıya ulaşma ile başvuru oluşturmayı ayırın. Testin amacı sisteme gereksiz müşteri kaydı eklemek değildir. Görev hangi adımda sona erecekse başlangıçta belirleyin; yapılmayan son adımı başarılı kabul etmeyin.
Klavyeyle ilerlerken neye bakılır?
W3C’nin klavye bölümü Tab ile ileri, Shift+Tab ile geri ilerlemeyi; odağın görünür ve mantıklı sırada olmasını kontrol etmeyi önerir. Bağlantı, düğme ve form alanlarına ulaşılabilmesi kadar bunlardan ayrılabilmek de gerekir. Bir öğeye girip klavyeyle çıkamamak, klavye tuzağıdır. İşlevlerin yalnız fareyle üzerine gelmeye bağlı kalmaması da incelenir.
Odak sırası kaydında hangi öğeden sonra hangisine geçtiğinizi yazın. “Menü bozuk” yerine “menü açıldıktan sonra sonraki bağlantıya geçilemiyor” gibi tekrar edilebilir bir ifade kullanın. Teknik ekip sorunu bulduğunda düzeltmeyi ilgili bileşende tutabilir; bütün sayfanın görünümünü değiştirmek ilk çözüm olmak zorunda değildir.
Ekran okuyucu denemesi neyi ekler?
Ekran okuyucu denemesi, sayfanın programatik yapısının kullanıcıya nasıl sunulduğunu gözlemlemeyi gerektirir. W3C landmark açıklaması, ana içerik ve gezinme gibi bölgelerin yardımcı teknolojilerle önemli bölümlere geçişi desteklediğini anlatır. HTML main ve nav öğeleri bu bölgeleri ifade edebilir; farklı gezinme bölgeleri anlamlı biçimde ayırt edilmelidir.
Denemeyi yapacak kişi kullandığı ekran okuyucuyu ve tarayıcıyı belirtmeli; hizmet bölümünün bulunmasını, başlıkların anlaşılmasını ve başvuru bağlantısının ne olarak duyurulduğunu kaydetmelidir. Kodda bir etiket görmek ile kullanıcının görevi gerçekten tamamlaması ayrı kanıtlardır. Yalnız otomatik araç çıktısına bakıldıysa kayıtta bunu yazın.
Kurgusal örnek: menü açılıyor, geri dönülemiyor
Hayali bir atölyenin hizmet sayfasında fareyle çalışan bir menü düşünün. Klavyeyle menü açılıyor, fakat ziyaretçi kapsam bölümüne ilerleyemiyor olsun. Bu gerçek müşteri testi değildir. Görsel incelemede menü düzgün görünse bile görev tamamlanmamıştır.
Sorun kaydına başlangıç URL’si, açılan menü, kullanılan tuşlar, beklenen sonraki adım ve gözlenen davranış eklenir. Düzeltmeden sonra aynı yol yeniden denenir. Yalnız menünün kapalı görüntüsünü karşılaştırmak, açıldıktan sonraki sorunun giderildiğini kanıtlamaz.
| Deneme | Kaydedilecek sonuç |
|---|---|
| Klavyeyle başlangıç | İlk ulaşılan öğe ve görünür odak |
| Hizmeti bulma | Kapsam bölümüne giden yol |
| Menü veya panel | Açma, ilerleme ve ayrılma davranışı |
| Başvuru bağlantısı | Anlaşılır ad ve ulaşılabilir hedef |
| Ekran okuyucu | Kullanılan ortam ve duyurulan bilgi |
| Yeniden kontrol | Aynı adımlardaki yeni sonuç veya açık eksik |
Sonucu kapsamıyla raporlayın
“Erişilebilir” şeklinde tek etiket yerine denenmiş görevleri ve açık kalan yöntemleri belirtin. Mobil okunabilirlik rehberi görsel incelemeyi, PDF katalog rehberi indirilen belgenin okunmasını ayrı ele alır.
GEO görünürlük analizi sonrasında hazırlanan içeriğin yararı, gerçek ziyaretçinin hizmet bilgisini kullanabilmesine bağlıdır. Arama tarayıcısının metni bulmasıyla klavye veya ekran okuyucu kullanan kişinin görevini tamamlaması aynı kontrol değildir; her sonucu kendi kanıtıyla değerlendirin.